مهم ترین رویدادهای اندیشه و معارف در هفته ای که گذشت

به گزارش ایکنا، بسته خبری پیش رو، برشی است از مهم ترین رویدادهای هفته در سرویس اندیشه و معارف، که در آن فرازهای برجسته روزهای اخیر را در قابی منسجم گرد آورده ایم تا همراهان ایکنا در پایان هفته از مهمترین موضوعات فکری مطلع شوند.

هشدار نسبت به دین گریزی کودکان

نشست علمی «سلامت معنوی کودک در پرتو آموزه های اسلامی» روز 19 مهرماه 1405 با سخنرانی محمدمهدی مقدادی، عضو هیئت علمی دانشگاه مفید، برگزار شد. در این نشست، موضوع سلامت معنوی کودکان از منظر آموزه های قرآن و روایات اسلامی بررسی و بر اهمیت توجه خانواده ها و جامعه به ابعاد روحی و معنوی کودک تأکید شد.مقدادی در این نشست سلامت معنوی را نه تنها یک نیاز تربیتی، بلکه حقی اساسی برای کودک دانست و گفت حفظ کرامت و عزت کودک، محبت، آسان گیری، مدارا و رعایت شرایط سنی و زمانی او از اصول مهم تربیت دینی است. وی همچنین تأکید کرد که تربیت معنوی باید به صورت تدریجی و با الگوگیری از رفتار والدین انجام شود؛ زیرا سخت گیری و تحمیل در دعوت کودک به نماز و آموزه های دینی می تواند موجب دل زدگی او از معنویت شود، در حالی که تقویت سلامت معنوی، تاب آوری کودکان را در برابر مشکلات، آسیب های اجتماعی و بحران هایی مانند جنگ افزایش می دهد.

خردورزی و انصاف شهید بهشتی؛ نیاز حیاتی فضای امروز دانشگاه ها

آیین آغاز سال تحصیلی جدید دانشگاه ها صبح روز دوشنبه، 20 مهرماه با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور و مسئولان عالی آموزش عالی در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در این مراسم با ابراز خرسندی از بازگشایی حضوری و به موقع دانشگاه ها با وجود دشواری ها و ناترازی ها، بر ضرورت صیانت از امنیت، آرامش و استمرار فعالیت های علمی تأکید کرد و ارتقای مرجعیت علمی را در گروی توسعه تعاملات بین المللی، نوسازی تجهیزات آزمایشگاهی و حمایت مالی از فرصت های مطالعاتی دانست.وزیر علوم در بخش مهمی از سخنان خود، سیره فکری و عملی شهید آیت الله بهشتی را الگویی حیاتی برای جامعه دانشگاهی برشمرد و با اشاره به روایت هایی تاریخی از انصاف، شجاعت اخلاقی و مناظره های ایشان، تأکید کرد که دانشگاه ها باید نماد خردورزی، مدارا و گفت وگوی سازنده باشند. وی با یادآوری این نکته که هدف از انقلاب تخریب یکدیگر نبوده، تصریح کرد تداوم بالندگی دانشگاه مستلزم دوری از خشونت، پایبندی به اخلاق و انطباق فرهنگ دانشگاهی با منش و عدالت خواهی این شهید بزرگوار است.

ابلاغ سهمیه ویژه کنکور برای داوطلبان آسیب دیده از جنگ توسط رئیس جمهور

مسعود پزشکیان، رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، مصوبه ماده واحده «اختصاص سهمیه به داوطلبان آزمون سراسری آسیب دیده از جنگ های 12 و 40 روزه» را که در جلسه 927 این شورا به تصویب رسیده بود، برای اجرا به دستگاه های ذی ربط از جمله وزارت علوم، وزارت بهداشت و سازمان سنجش آموزش کشور ابلاغ کرد. این تصمیم به منظور حمایت تحصیلی و جبران خسارات آموزشی وارده به داوطلبانی اتخاذ شده که در پی جنگ های اخیر با بحران سکونت و تخریب منازل مسکونی خود مواجه شده اند.بر اساس این مصوبه، آن دسته از متقاضیان کنکور سراسری که در جریان این درگیری ها و تا زمان برگزاری آزمون، منزل مسکونی شان تخریب شده و غیرقابل سکونت (نیازمند احداث مجدد، مقاوم سازی یا تعمیرات اساسی) باشد، به مدت دو سال مشمول سهمیه 5 درصدی ایثارگران خواهند شد. همچنین احراز، شناسایی و معرفی واجدان شرایط به سازمان سنجش، بر عهده مراجع قانونی ذی ربط، مصوبات هیئت وزیران و ستاد ملی بازسازی خسارت های ناشی از حملات خواهد بود.

مهم ترین موانع شکرگزاری در زندگی انسان

کرسی علمی ترویجی «موانع شکرگزاری در زندگی از منظر متون اسلامی» 18 مهرماه با ارائه حجت الاسلام والمسلمین حسن سراج زاده، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد. سراج زاده در این نشست با استناد به آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) تأکید کرد که شکرگزاری کامل دارای سه بُعد «قلبی، زبانی و عملی» است؛ بنابراین برای دستیابی به حقیقت شکر و بهره مندی از آثار آن در فزونی نعمت ها، شناخت و رفع موانع درونی و بیرونی آن در زندگی فردی و اجتماعی یک ضرورت بنیادین به شمار می رود. وی موانع شکرگزاری را به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم کرد و جهل به نعمت به دلیل وفور و همیشگی بودن آن (مانند سلامت و امنیت)، غفلت از منعم و داشتن «نگاه قارونی» در نسبت دادن موفقیت ها به توان فردی، آرزوهای طولانی (طول امل) و مقایسه مداوم مادی خود با دیگران را از مهم ترین موانع درونی دانست. سراج زاده همچنین وسوسه های شیطان، جاذبه های دنیوی و سنت «استدراج الهی» (فزونی نعمت همراه با سلب توفیق شکر) را از موانع بیرونی برشمرد و تأکید کرد توجه به افراد پایین دست در امور مادی، مانع از ناسپاسی و زوال نعمت ها خواهد شد.

بحران معنویت و زوال توجه در جدیدترین کتاب بیونگ چول هان

کتاب «سخن گفتن از خدا: گفت وگویی با سیمون وِی» تازه ترین اثر بیونگ چول هان، فیلسوف سرشناس کره ای تبار آلمانی، با ترجمه فریدا فرنودفر و در 104 صفحه از سوی نشر کرگدن منتشر شد و در 19 مهرماه به جامعه علمی و علاقه مندان به حوزه فلسفه و دین معرفی گردید. هان در این اثر با رویکردی پدیدارشناسانه و عارفانه، در قالب یک گفت وگوی فکری با آرای سیمون وِی، فیلسوف و عارف برجسته فرانسوی، به واکاوی ریشه های بحران معنویت و امکان تجربه امر متعالی در جهان معاصر می پردازد. نویسنده در این جستار تأکید می کند که بحران دین در جهان امروز صرفاً ناشی از افول باورهای کلامی نیست، بلکه ریشه در «بحران توجه»، غلبه سرعت و ناتوانی انسان مدرن در درک سکوت و عمق هستی دارد. به باور هان، جامعه غرق شده در چرخه بی پایان مصرف داده ها، اشیا و اطلاعات دیجیتال، فرصت تأمل، مواجهه اصیل با «دیگری» و درک پدیده ها ورای منطق ابزاری را از دست داده است؛ از این رو این کتاب نه در پی اثبات کلامی خداوند، بلکه دعوتی فلسفی برای احیای ساحت تأمل، سکوت و بازگشت به نگاهی ژرف به زندگی است.

غرب در مسئله زن بدهکار بشریت است

آیین اختتامیه همایش بین المللی «چالش های هویتی زن مسلمان معاصر و الگوی فاطمی»، یکشنبه 21 مهرماه با سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین علی عباسی، رئیس جامعةالمصطفی العالمیه و عضو مجلس خبرگان رهبری در قم برگزار شد.

عباسی در این مراسم با اشاره به کارنامه استعماری چندصدساله غرب و تسلط آن بر بیش از 130 کشور جهان، تأکید کرد که قدرت های غربی با شگرد چهارگانه «مفهوم سازی، هنجارسازی، قاعده سازی و نهادسازی» مفاهیمی چون حقوق بشر و حقوق زن را به ابزاری برای سلطه فرهنگی و استعمار نوین بدل کرده اند. وی با اشاره به استانداردهای دوگانه غرب در قبال نسل کشی ده ها هزار انسان بی گناه در غزه درمقایسه با جنجال های رسانه ای سیاسی، مسئله زن و خانواده را یکی از اصلی ترین کانون های نبرد و تقابل تمدنی و هویتی میان جمهوری اسلامی و غرب دانست.

وی در ادامه با بازخوانی تاریخی پروژه کشف حجاب اجباری در ترکیه آتاترک و دوران رضاخان، آن را طرحی هدایت شده برای گسستن پیوند جوامع اسلامی از هویت اصیل خویش خواند و تناقض جریان های غربی در برابر پوشش بانوان را نشانه هراس آنان از الگوی متعالی اسلام دانست و تصریح کرد که تعارض جبهه استکبار با انقلاب اسلامی ریشه ای مبنایی و تمدنی دارد، چرا که انقلاب تنها پرچمدار الگوی گفتمانی نوین در برابر تمدن مادی است؛ وی در پایان با تأکید بر اینکه غرب در مسئله زن بدهکار بشریت است، خواستار تشکیل یک شبکه بین المللی از فعالان حوزه زن و خانواده برای بازتولید و تبیین الگوی زن مسلمان معاصر بر پایه سیره فاطمی در مقیاس جهانی شد.

نقشه راه فعالیت تبلیغی بانوان در خارج از کشور؛ از شناخت زیست بوم تا کسب مهارت زبانی

نشست تخصصی پیرامون ضرورت و راهکارهای ارتقای فعالیت طلاب در عرصه جهانی، 22 مهرماه با سخنرانی زهرا یوسفی، مبلغ بین الملل، سفیر فرهنگی و پژوهشگر عرفان اسلامی، در جمع طلاب حوزه علمیه حضرت فاطمه(س) واحد خواهران در تهران برگزار شد. یوسفی در این نشست با تأکید بر اینکه تبلیغ بین المللی مانند گذر از دوره پزشکی عمومی به تخصص است، تصریح کرد که آموخته های عمومی حوزوی برای حضور در خارج از کشور کفایت نمی کند. وی تسلط بر زبان، زیست بوم فرهنگی و نظام هنجاری جامعه هدف و همچنین بهره گیری از تجارب میدانی مبلغان پیشکسوت را مقدمه ضروری اعزام دانست و اظهار داشت که در جوامع نئولیبرال و سکولار، به دلیل تفکیک دین از مناسبات اجتماعی، شیوه های تبلیغ مستقیم کلامی کارایی ندارند و مبلغ باید خود الگوی زیست مؤمنانه باشد. او با اشاره به آیه شریفه «وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَیٰ»، تربیت سفیران فرهنگی زن را مصداق بارز «جهاد بین الملل» برشمرد و تأکید کرد که نیازهای تبلیغی درون کشور نباید مانع از ادای رسالت جهانی طلاب شود. یوسفی در پاسخ به پرسش هایی درباره کفایت فضای مجازی اظهار داشت که همان گونه که جهان سلطه علاوه بر ابزارهای نوین، از حضور عینی و فیزیکی برای ترویج فرهنگ خود استفاده می کند، سفیران فرهنگی اسلام نیز برای تأثیرگذاری عمیق ناگزیر از حضور میدانی وچهره به چهره در جوامع هدف در کنار فعالیت در بستر رسانه های دیجیتال هستند.

هم اندیشی ایکنا و حوزه علمیه خواهران؛ از پرونده 100 سالگی حوزه تا پاسخ به مسائل نوپدید فقهی

نشست هم اندیشی مشترک میان حورا احمدخان، مدیر حوزه علمیه خواهران حضرت فاطمه(س) تهران، و سلما آرام، دبیر سرویس اندیشه خبرگزاری ایکنا، 19 مهرماه با هدف بررسی راهکارهای تقویت تعامل حوزه و رسانه، معرفی ظرفیت های علمی و اجتماعی بانوان طلبه و پاسخ گویی به مسائل روز جامعه در محل این خبرگزاری برگزار شد. در این دیدار، بر لزوم عبور رسانه ها از چهره های تکراری و تبیین منویات مقام معظم رهبری به مناسبت صدسالگی حوزه علمیه از طریق راه اندازی پرونده های ویژه و تولید درس گفتارها و محتوای چندرسانه ای توافق شد.حورا احمدخان در این نشست به تشریح ظرفیت های مغفول بانوان طلبه در لایه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و پژوهش های مرجع دانشگاهی پرداخت و تأکید کرد که این حوزه در مباحث نوپدید فقهی مانند ارزهای دیجیتال، مشاوره خانواده و تربیت کودک به دستاوردهای فاخری رسیده که نیازمند انعکاس رسانه ای مناسب است. وی همچنین با اشاره به برنامه ریزی برای آموزش زبان های خارجی به طلاب جهت تبلیغ بین المللی، بر ضرورت گذار از رویکردهای سلبی به اقدامات ایجابی و خلاقانه فرهنگی جهت جذب قشر خاکستری و هدایت فکری نسل نو تأکید کرد.

کم کاری در ترجمه جهانی آثار مفاخر حکمی؛ غرب تشنه معنویت ناب و عقلانیت شهودی است

آیین بزرگداشت پنجمین سالگرد ارتحال علامه حسن زاده آملی، چهارشنبه 23 مهرماه از سوی مجمع عالی حکمت اسلامی در مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) در قم برگزار شد. همایون همتی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و رایزن سابق فرهنگی ایران در آلمان، در این مراسم با تجلیل از شخصیت جامع الاطراف، دایرةالمعارفی و تهذیب باطنی علامه حسن زاده آملی، تأکید کرد که اساس و مزیت رقابتی تمدنی نظام اسلامی بر «عقلانیت، معرفت واسلام شناسی اصیل» استوار است. وی با انتقاد از کم کاری در معرفی و ترجمه آثار اندیشمندانی چون علامه حسن زاده به زبان های اروپایی، یادآور شد که در غیاب معرفی عرفان ناب اسلامی، جوانان غربی و حتی جامعه ایران در دام معنویت های کاریکاتوری، عرفان های عصر جدید و فرقه های صوفیه گرفتار شده اند.رایزن سابق فرهنگی ایران در آلمان با ارائه مشاهدات میدانی از وضعیت فرهنگی اروپا، به تشریح بحران خلأ معنا، گسترش مواد مخدر، تسلط افراطی فمینیسم غیرعقلانی و ظهور پدیده خطرناک «عرفان دارویی» (ایجاد حالت خلسه کاذب با مواد روان گردان) در میان جوانان غربی پرداخت. وی با هشدار نسبت به فعالیت فرقه های انحرافی، تسخیر جن و علوم غریبه تجاری در جهان، به حوزویان توصیه کرد که با پرهیز از سخت گیری های بی مورد و گشودگی در ارتباط با نسل جوان، زمینه جذب آنان به سرچشمه های حقیقی حکمت و سلوک اسلامی را فراهم آورند؛ چرا که جامعه امروز جهانی عمیقاً تشنه معنویت ناب و عقلانیت شهودی است.

در ادامه پوشش این آیین بیشتر بخوانید:

عرفان اسلامی جهانی سازی شود

طرح انزوای سیاسی علامه حسن زاده آملی کاملاً نادرست است

هشدار نسبت به «تورم پاسخ ها» در عصر هوش مصنوعی

آیین اختتامیه هجدهمین دوره جشنواره علمی ـ پژوهشی «بانوی کرامت»، 22 مهرماه با سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین مهدی علیزاده، مدیر حوزه های علمیه خواهران کشور، در مرکز مدیریت حوزه های علمیه خواهران در قم برگزار شد. علیزاده در این نشست با استناد به روایات ائمه اطهار(ع) پیرامون جایگاه تفکر و تحقیق، به ویژگی های نسل نو اشاره کرد و اظهار داشت که امروز حوزه با نسلی «تجربه گر و ملول از تکرار» روبه رو است که تمایل دارد شخصاً همه گزاره ها را بیازماید؛ وضعیتی که در کنار فعالیت بیش از هزار جنبش نوظهور معنوی و الگوهای زیستی متنوع، ضرورت رصد دقیق و تحلیلی تحولات فکری جامعه را دوچندان ساخته است. وی با هشدار نسبت به «تورم پاسخ ها» در عصر هوش مصنوعی و کلان داده ها، تأکید کرد که نیاز امروز کشور تربیت پژوهشگر «مسئله شناس» است نه صرفاً تولیدکنندگانی که به تحقیقات صوری و مسئله نما اکتفا می کنند. او در این زمینه با تفکیک پژوهش های بنیادین، توسعه ای و کاربردی، تصریح کرد که حوزه های علمیه به مثابه عقبه تئوریک و نظری نظام اسلامی باید از رویکردهای صرفاً «موضوع محور» به سمت مطالعات اصیل «پرسش محور» حرکت کنند تا ضمن گسترش مرزهای دانش دینی، پاسخی کاربردی و گره گشا به شبهات روزافزون نسل جوان ارائه دهند.

نسبت انسان انقلاب اسلامی و نهاد علم؛ آغاز دوره «رویای انسانِ دانشگاه»

دوره تخصصی آموزشی و پژوهشی «رویای انسانِ دانشگاه» به همت مرکز اندیشه ورزی و سیاست پژوهی «پاد» و مدرسه تفکر و نوآوری «نگاه» با هدف واکاوی چالش های هویتی نهاد علم مدرن و چرایی فاصله میان خروجی های آموزش عالی با انسان تراز انقلاب اسلامی، در تاریخ 20 مهرماه معرفی شد و فراخوان ثبت نام آن در اختیار جامعه علمی کشور قرار گرفت. این دوره در قالب درس گفتارهای آفلاین و با مشارکت جمعی از اندیشمندان برجسته حوزوی و دانشگاهی، تلاش دارد به بررسی ماهیت شبه مدرن دانشگاه، علل تمایل نسل نو به مهاجرت و ریشه های هویتی تحولات دانشجویی بپردازد.پرسش بنیادین این رویداد فکری این است که با وجود حضور نهادها و دفاتر متعدد فرهنگی پس از پیروزی انقلاب، «چرا دانشگاه به قاعده شهید چمران تربیت نمی کند؟» و چه موانع ساختاری در این مسیر وجود دارد. سرفصل های این پرونده علمی توسط صاحب نظرانی چون مهدی گلشنی، حجت الاسلام حمید پارسانیا، آیت الله سیدمحمدمهدی میرباقری، حجت الاسلام محمدرضا فلاح شیروانی و سیدحسین شهرستانی با محوریت موضوعاتی همچون تحول در بنیادهای علم مدرن، جهان بینی دینی، نسبت دانشگاه با استعمار و رویارویی تمدنی با غرب طراحی شده و چشم اندازهای نوینی را در عرصه سیاست گذاری فرهنگی آموزش عالی پیش روی پژوهشگران قرار می دهد.

انسان، هبوط و تراژدی فراموشی وجود در نشست «هستی شناسیِ یاد و فراموشی»

نشست تخصصی «هستی شناسیِ یاد و فراموشی» با مشارکت مجمع فلاسفه ایران و «شهر فلسفه ایران»، سه شنبه 21 مهرماه با سخنرانی حکمت الله ملاصالحی، استاد پیشکسوت دانشگاه تهران، و انشاءالله رحمتی، رئیس بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا، با حضور جمعی از پژوهشگران در تهران برگزار شد. ملاصالحی در این نشست با تکیه بر اشعار مولانا و آرای هایدگر تأکید کرد که یاد و فراموشی صرفاً کارکردهایی روان شناختی یا فیزیولوژیک در مغز نیستند، بلکه ریشه های عمیق اگزیستانسیال و هستی شناختی دارند؛ به گونه ای که سرآغاز تاریخی شدن انسان و هبوط او در کثرت، با فراموشی ساحت هستی و غفلت از «خاطره ازلی» رقم خورده است. وی در ادامه به خطای بزرگ مدرنیته در تقلیل امر وجودی به سازوکارهای علوم اعصاب و محدود کردن ساحت انسانی به سوبژکتیویته دکارتی اشاره کرد و مفهوم حقیقت را با ارجاع به واژه یونانی «آلثیا» (نامستوری و نافراموشی) و نظریه تذکر افلاطون بازخوانی نمود. ملاصالحی با تأکید بر اینکه اضطراب، غربت و بحران های روحی انسان معاصر حاصل انقطاع از این پیمان ازلی و هیاهوی جهان شتاب زده است، تصریح کرد که در سنت های حکمی و عرفانی شرق، «ذکر» امری بنیادین تر از «فکر» محسوب می شود و تنها راه نجات انسان از قفس اوهام روزمره، بازگشت به ساحت حضور، سکوتِ باطنی و احیای گوهر ازلی است.

گزارش کامل نشست را اینجا بخوانید.

چرا تاریخ صلح ایرانی به نگارش در نیامد

نهمین همایش سالانه انجمن علمی مطالعات صلح ایران با عنوان «مکتب ایرانی صلح؛ مبانی هستی شناختی، شناخت شناختی و روش شناختی در مقایسه با سایر مکتب های جهان»، پنجشنبه 23 مهرماه به صورت مجازی در بستر اسکای روم برگزار شد. در این نشست، محمد منصورنژاد، پژوهشگر حوزه دین و اندیشه، با ارائه مقاله ای با عنوان «پرسشی شناخت شناسانه؛ چرا تاریخ صلح ایران به نگارش درنیامد»، به نقد فقدان ادبیات و متون مستقل در زمینه تاریخ نگاری صلح پرداخت و تأکید کرد که صرف وجود شواهد و گزاره های تاریخی پراکنده، به معنای شکل گیری یک «مکتب مدون صلح» قابل رقابت با نظریه عدم خشونت گاندی در شرق یا مکتب یوهان گالتونگ در غرب نیست.منصورنژاد در تحلیل چرایی این خلأ تاریخی تبیین کرد که تاریخ نگاری سنتی در ایران عمدتاً در انحصار و تحت حمایت مالی سلاطین و حکام بوده که بیشتر در پی ساختن چهره های فاتح و ثبت فتوحات و منازعات سیاسی بودند و صلح در آن جایگاهی نداشت. وی با اشاره به غفلت پژوهشگران از گنجینه سرشار «صلح مدنی و خانوادگی» در زیست تاریخی ایرانیان، عواملی چون ضعف نگاه انتقادی به گذشته، تعارض میان نظر و عمل در گفت وگوی نخبگان، فقر روش شناختی در مواجهه با متون و همچنین ضعف شدید ساختاری و فقر امکانات در اجتماعات علمی و انجمن های علوم انسانی را از مهم ترین موانع شکل گیری تاریخ مدون صلح در ایران برشمرد.

در این زمینه بیشتر بخوانید:

سه گانه تاریخی «صلح ایرانی»؛ از حکمت باستان و فلسفه اسلامی تا ادب پارسی

دو یادداشت مهمان این هفته: 

حاشیه نگاری فلسفی به مثابه عقلانیت انتقادی در سنت فکری اسلامی

بی خبری تاریخی و میراث ستیزی

انتهای پیام